ارگ علیشاه تبریز، بلندترین دیوار تاریخی ایران


تبریز یکی از قدیمی ترین شهرهای ایران است که جاذبه های گردشگری معروف و پرطرفداری دارد اما یکی از جاذبه های تاریخی آن که کمتر مورد توجه قرار گرفته است ارگ علیشاه تبریز است.

ارگ آلیشیا تبریز یکی از مهم ترین و تاریخی ترین بناهای تبریز است که از زمان حکومت ایلخانان در قرن هشتم هجری تاکنون دست نخورده باقی مانده است. اگر چیزی در مورد این جاذبه تاریخی نمی دانید تا پایان این مقاله دلتاماگ با ما همراه باشید.

ارگ آلیشیا تبریز

در ضلع جنوبی تقاطع خیابان امام خمینی و فردوسی، درست در مرکز شهر تبریز و هم مرز با میدان ساعت تبریز، دیوار گلی تاریخی وجود دارد که پس از هفتصد سال هنوز پابرجاست. این دیوار خشتی بزرگ که زمانی بخشی از ایوان جنوبی مسجد علیشاه بوده، ارگ علیشاه تبریز است.

ارگ علیشاه تبریز منسوب به تاج الدین علیشاه جیلانی وزیر سلطان محمد خدابنده و سلطان ابوسعید ایلخانی است که در قرن هشتم هجری بر این قسمت از ایران حکومت می کردند.

تاریخچه ارگ ​​علیشاه تبریز

تاج الدین علیشاه گیلانی که وزیر ایلخانان مغول بود در سال های 716 تا 724 هجری قمری تصمیم به ساخت مسجدی عظیم گرفت. علیشاه علاقه زیادی به ساختن طاق جنوبی مسجد به گونه ای داشت که چهار گز از طاق قصری بزرگتر بود. اما عمر او کافی نبود و پس از مرگش مسجد نیمه کاره رها شد.

مسجد نیمه کاره بعدها به عنوان پایگاه نظامی مورد استفاده قرار گرفت و حتی در زمان قاجار، مسجد و محوطه آن به انبار غلات و انبار مهمات نظامی تبدیل شد. به همین دلیل دور آن حصاری ساختند و نام آن را به ارگ ​​تغییر دادند.

با شروع جنگ‌های ایران و روس در سال‌های 1824-1804 و جنگ ایران و انگلیس در سال 1857، به دستور عباس میرزا، ولیعهد قاجار، دو نهاد نظامی مهم از جمله پادگان ستاد فرماندهی ارتش ایران و یک کارخانه ریخته‌گری و توپخانه‌سازی در منطقه تبریز احداث کرد. پس از آن این منطقه کاملا نظامی شد. چند سال بعد ملک کلافرنگی در همین منطقه ساخته شد.

این بنای تاریخی در دوران مشروطیت و قیام مردم تبریز سنگری برای مشروطه خواهان بود و موقعیت نیروهای ستارخان و بکرخان را در برابر آتش توپخانه محمدعلی شاه قاجار تقویت کرد. آثار گلوله های توپ که یادآور مبارزه آزادی خواهان علیه استبداد است هنوز بر دیوارهای ارگ دیده می شود. در دوران پس از مشروطه، مردم تبریز در برابر هجوم ارتش روس قیام کردند و ارگ تبریز همچون گذشته پایگاه مستحکمی برای مدافعان بود. آنها برای دفاع از مواضع خود توپی را بالای قلعه گذاشته بودند.

پس از مدتی طولانی، به دلیل عدم رسیدگی به مسجد مذکور و زلزله های بعدی، مسجد به تدریج فروریخت و تنها یک طاق مخروبه باقی ماند. این طاق همان دیوار خشتی است که پس از هفتصد سال در مرکز شهر تبریز باقی مانده است.

معماری ارگ علیشاه تبریز

در رأس ارگ علیشاه تبریز، این بنای منحصر به فرد هنر معماری ایرانی-اسلامی می درخشد و تلفیقی از هنر معماری آذری را نیز در آن مشاهده می کنید. در معماری ایرانی پس از اسلام به سبک معماری که پس از اسلام رواج داشت معماری آذری می گویند.

از آنجایی که در زمان حکومت مغول ها و ایلخانان سبک معماری آذری در این منطقه رواج داشت، به آن سبک مغول نیز می گویند. در ساخت این بنا از مصالحی مانند ساروج، سنگ، خشت و سایر مصالح بادوام استفاده شده است که به لطف آن این طاق بزرگ حتی پس از زلزله های مهیب پابرجا ماند، هرچند قسمت عظیمی از آن ویران شد.

بنایی که امروزه به ارگ ​​علیشاه در مرکز شهر تبریز معروف است در واقع قسمت سرپوشیده مسجد بوده است. این قسمت یک ایوان طاقدار و طاق استوانه ای عظیمی را تشکیل می داد که شبستان و عنصر اصلی مسجد علی شاه محسوب می شد. عرض این بنای باقیمانده 30 متر و ارتفاع آن 26 متر است.

عرض هر یک از این دیوارها 10 متر است و در داخل از دو دیوار عریض تشکیل شده است که با طاق نما به هم متصل شده اند. البته در حفاری ها مشخص شد که 7 متر از دیوارها زیر زمین بوده است.

بازدید از ارگ آلیسیا

برای بازدید از این ارگ کافی است به مرکز شهر تبریز بروید. بازدید از آن رایگان است و 24 ساعت شبانه روز باز است.

ارگ علیشاه تبریز، بلندترین دیوار تاریخی ایران

دیدگاهتان را بنویسید

Scroll to top